เลิกบุหรี่,การรักษาโรคติดบุหรี่, การเลิกบุหรี่  
 
     
 
แนวทางเวชปฏิบัติสำหรับการบำบัดรักษาโรคติดบุหรี่ในประเทศไทย*
ปี พ.ศ. 2552


สำหรับแพทย์และบุคลากรวิชาชีพสุขภาพ
 
 
 
  *แนวทางเวชปฏิบัติสำหรับการบำบัดรักษาโรคติดบุหรี่นี้ เป็นเครื่องมือในการส่งเสริมคุณภาพของบริการด้านสุขภาพที่เหมาะสมกับทรัพยากรและเงื่อนไขของสังคมไทย แนวทางและคำแนะนำต่างๆที่ปรากฎอยู่ในแนวทางเวชปฏิบัตินี้ไม่ใช่ข้อบังคับในการปฏิบัติ ผู้ใช้สามารถปฏิบัติแตกต่างไปจากข้อแนะนำเหล่านี้ได้ในกรณีที่สถานการณ์แตกต่างออกไปหรือมีเหตุผลที่สมควร โดยใช้วิจารณญาณอันเป็นที่ยอมรับของสังคม คณะผู้จัดทำขอสงวนสิทธิ์ในการนำแนวทางเวชปฏิบัตินี้ไปใช้อ้างอิงทางกฎหมายโดยไม่ผ่านการพิจารณาของผู้ทรงคุณวุฒิหรือผู้เชี่ยวชาญในทุกกรณี  
     
  บทสรุปสำหรับผู้บริหาร  
     
  การสูบบุหรี่เป็น “โรคเรื้อรัง” อย่างหนึ่ง  
     
  • ในปัจจุบัน สำนักงานนายแพทย์ใหญ่ ประเทศสหรัฐอเมริกาและอลค์การอนามัยโลกได้ประกาศให้การสูบบุหรี่เป็นโรคเรื้อรังอย่างหนึ่ง (Tobacco dependence as a treatable chronic disease) ที่เป็นๆหายๆและมีแนวทางการดูแลรักษาที่มีประสิทธิภาพ ไม่ต่างจากโรคเรื้อรังอื่นๆ เช่นโรคเบาหวาน ความดันโลหิตสูง ให้ชื่อโรคนี้ว่า โรคติดบุหรี่* (Tobacco Dependence) โดยมีรหัส ICD-10 เป็น F17  
     
 

แนวทางการบำบัดรักษาโรคติดบุหรี่

 
     
  แนะนำให้ใช้มาตรการ 5A (แผนภูมิที่ 1) ในการค้นหาผู้สูบบุหรี่และดำเนินการช่วยเหลือให้บุคคลเหล่านั้นสามารถเลิกสูบบุหรี่ได้สำเร็จ
ประกอบด้วย
 
     
 
Ask A1 ถามประวัติการสูบบุหรี่และการใช้ผลิตภัณฑ์ยาสูบอื่นๆ
Advice A2 แนะนำให้ผู้สูบบุหรี่ เลิกสูบอย่างเด็ดขาด
Assess A3 ประเมินความรุนแรงในการติดบุหรี่และความประสงค์ในการเลิกบุหรี่
Assist A4 ช่วยเหลือและบำบัดรักษาอย่างเหมาะสม
Arrange A5 ติดตามผลการบำบัดทุกราย (follow up)

* รายละเอียดของแต่ละขั้นตอน ดังแสดงในตารางที่ 1
 
     
 

* คำว่า บุหรี่ ในที่นี้ หมายรวมถึง ผลิตภัณฑ์ยาสูบทุกประเภท ประกอบด้วย บุหรี่ซิกาแรตต์จากโรงงาน ยาเส้น บุหรี่มวนเองทุกชนิดและ ไปป์

 
     
 

แผนภูมิที่ 1:แสดงแนวทางการบำบัดรักษาโรคติดบุหรี่

 
     
   
     
 

ตารางที่ 1: คำอธิบายขั้นตอนต่างๆในการบำบัดรักษาโรคติดบุหรี่ ที่ปรากฏในแผนภูมิที่ 1

 
 
   
ความหมายของสัญลักษณ์
++ ควรทำอย่างยิ่ง
ควรทำ
+/-  น่าจะทำ โดยให้พิจารณาตามความเหมาะสม
0 ไม่จำเป็นต้องทำ เพราะอาจมีข้อจำกัดที่ไม่เอื้อให้ทำได้
 
     
 
ขั้นตอนการรักษา รายละเอียด

แพทย์ /
ทันตแพทย์

เภสัชกร พยาบาล บุคลากรวิชาชีพ
สุขภาพอื่นๆ
   
  A1-Ask
(ถามประวัติการสูบบุหรี่ และการใช้ผลิตภัณฑ์ ยาสูบอื่นๆทุกชนิด)
   
  สอบถามสถานะการสูบบุหรี่และการได้รับควัน บุหรี่มือสองของผู้ที่เข้ามารับบริการที่สถาน บริการสุขภาพทุกราย
++ ++ ++ ++
   
  A2-Advise
(แนะนำให้ผู้สูบบุหรี่ เลิกสูบอย่างเด็ดขาด)
   
  คำพูดที่ชัดเจน (clear) หนักแน่น (strong) และเข้ากับสภาวะของผู้ปวย แต่ละราย (personalized)
++ ++ ++ ++
   
  A3-Assess
(ประเมินกลไก ความรุนแรงใน การติดบุหรี่ และความประสงค์ใน การเลิกบุหรี่)
   
  • ประเมินความประสงค์และความพร้อมใน
การเลิกบุหรี่ โดยใช้ Transtheoretical (TTM) หรือ Stage of Change model

• ประเมินความรุนแรงในการติดบุหรี่ โดยใช้แบบสอบถาม Fagerstrom test

• ประเมินปัจจัยหรือกลไกที่เป็นสาเหตุ
หรือกระตุ้นเร้าให้เกิดการสูบบุหรี่ อย่างต่อเนื่อง
++ ++ ++ ++
   
  A4-Assist
(ช่วยเหลือและบำบัดรักษา อย่างเหมาะสมเพื่อให้เลิก สูบบุหรี่ได้สำเร็จ)
   
  • ช่วยเหลือผู้ป่วยในการวางแผนการเลิกบุหรี่ โดยใช้ STAR techniques ประกอบด้วย
       
   
  - Set a target quit date: กำหนดวันเลิกสูบบุหรี่ ภายใน 2 สัปดาห์

++

++

++

++

   
  - Tell family and others: บอกคนในครอบครัว เพื่อน และผู้ร่วมงานถึงความประสงค์ ในการเลิกสูบบุหรี่

++

++

++

++

   
  - Anticipate challenges: คาดการณ์ปัญหา และอุปสรรคที่อาจเกิดขึ้น

++

++

++

++

   
  - Remove all tobacco-related products: กำจัดบุหรี่และอุปกรณ์ที่เกี่ยวข้อง ทั้งหมด พร้อมหลีกเลี่ยงสถานที่ที่เคยสูบบุหรี่

++

++

++

++

   
  • การบำบัดโดยการให้คำปรึกษา มีหลายรูปแบบ ซึ่งอาจทำร่วมกันได้ ได้แก่
       
   
  - Brief advice ให้คำแนะนำแบบสั้นๆ เพียง 1-3 นาที

++

++

++

++

   
  - Individual counseling ให้คำปรึกษาแบบตัวต่อตัว

+/-

+/-

+

+/-

   
  - Group counseling
ให้คำปรึกษาเป็นกลุ่ม

+/-

+/-

+/-

+/-

   
  - Proactive telephone counseling
การให้คำปรึกษาทางโทรศัพท์ 1600

+/-

+/-

+/-

+/-

   
  - Behavioral modification
ปรับเปลี่ยนพฤติกรรมของผู้ป่วย

++

+

++

+

   
  • การบำบัดรักษาด้วยวิธีอื่นๆ
       
   
  - ยาช่วยเลิกบุหรี่: ดูตาราง

++

++

+/-
(เฉพาะยา
กลุ่ม NRT)

0

   
  - การรักษาทางเลือกต่างๆ

+/-

+/-

+/-

+/-

   
  A5-Arrange
(ติดตามผลการบำบัด เพื่อช่วยเลิกสูบบุหรี่ ของผู้สูบทุกราย)
   
  นัดติดตามอาการและผลการรักษา ผู้สูบบุหรี่ที่เข้ารับ การรักษาทุกราย
++ ++ ++ ++
   
  P1- Prevent new smokers ป้องกันผู้สูบหน้าใหม่
   
  สนับสนุน ชื่นชมและให้กำลังใจ
ผู้ป่วยมิให้เริ่มสูบบุหรี่
++ ++ ++ ++
   
 

P2- Prevent relapse
ป้องกันการกลับไปสูบซ้ำ*

*Relapse หมายถึง
การกลับไปสูบซ้ำบ่อยๆ

   
  แนะนำให้เริ่มต้นป้องกันการกลับ ไปสูบบุหรี่ซ้ำตั้งแต่เลิก สูบบุหรี่มวนแรก (คุณภาพหลักฐานระดับ “C”)
++ ++ ++ ++
   
  P3- Promote motivation
สร้างแรงจูงใจในการเลิก
   
 

ใช้แนวทาง 5R ซึ่งประกอบด้วย

  • Relevance ชี้ให้เห็นว่าความสัมพันธ์
    กับปัญหาทางสุขภาพ

  • Risks เน้นย้ำถึงผลเสีย
    จากการสูบบุหรี่

  • Reward เน้นย้ำถึงผลดี
    ที่ได้จากการเลิกสูบบุหรี่

  • Roadblock วิเคราะห์อุปสรรค
    ที่อาจเกิดขึ้น

  • Repetition ควรให้คำแนะนำซ้ำ ๆ
    ทุกครั้งที่ผู้ป่วยมาพบ


++ ++ ++ ++
 
 


* บุคลากรวิชาชีพสุขภาพอื่นๆ ได้แก่ เทคนิคการแพทย์ นักกายภาพบำบัด หมออนามัย นักสาธารณสุข นักอาชีวอนามัย นักสุขศึกษา อาสาสมัครหมู่บ้าน (อสม.) ฯลฯ

 
     
 
***ดาวน์โหลดเอกสารเพิ่มเติม
 
 
 
 
Back to Top
 
 
 
 
 
Home | Guidelines | Updated Evidence | World No Tobacco Day | Resource & Education | News | Link | About Us | Contact Us | สำหรับผู้อยากเลิกบุหรี่
Copyright © 2009 Thai Tobacco Cessation. All rights reserved.
Designed by Paragon Design Group Limited.
0008830